مناسبت­ها
جستجو
اعضا

خبر

گزارش سفر عضو انجمن مطالعات سیاسی به گرجستان

به گزارش واحد ارتباطات و اطلاع رسانی دبیرخانه انجمن های علمی، حجج اسلام والمسلمین عماد، معاون پژوهش حوزه‌های علمیه ، دكترمهاجرنیا، مسئول دبیرخانه انجمن‌های علمی حوزه‌های علمیه، ساجدی، مدیر آموزش و شیرخانی، مدرس علوم سیاسی، اخيرا سفري به كشور گرجستان داشتند. در ادامه مصاحبه با دكتر مهاجر نيا پيرامون اين سفر را تقديم شما عزيزان مي كنيم.

 

جناب آقای دكتر مهاجرنیا حضرتعالی اخیراً سفری به گرجستان داشتید، می خواستم با توجه به مسئولیت حضرتعالی در انجمن های علمی حوزه و مراکز پژوهشی سؤالاتی را از شما بپرسم. علاقمندم ابتدا راجع به گرجستان سؤال کنم که این کشور را چگونه دیدید؟

 

دكترمهاجرنیا: گرجستان یک کشور کوچک قدیمی در قفقاز جنوبی ، زیبا ودارای موقعیت ژئوپلیتیکی است نقطه اتصال اروپای شرقی و آسیای غربی است. از غرب به دریای سیاه، از شمال به روسیه، از جنوب به ترکیه و ارمنستان و از شرق در همسایگی جمهوری آذربایجان قرار دارد. حدود۶۹۷۰۰ کیلومتر مربع وسعت دارد .جمعیتی حدود پنج میلیون نفر دارد.هم اکنون حکومتش جمهوری دموکراتیک است . حدود 80%جمعیت آن گرجی هستند وبقیه مردم آذری تبار ، روسی، آبخازی، و اوستیایی هستند.اکثریت جمعیت این کشور مسیحی ارتودوکس با حدود ۲۳ هزار کلیسا است و اسلام بعد از مسیحیت بزرگترین اقلیت دینی محسوب می‌شود که حدود ۲۰درصدجمعیت را در بر می‌گیرد. از ویژگی های گرجستان آن است که در طول تاریخ کمتر استقلال داشته است و قرنها جزء سرزمین ایران محسوب می شد . از زمان فتوحات اسلامی در دوره خلیفه دوم که اسلام به تفلیس هم رسید تا دوره فتحعلیشاه قاجار و جنگ های ایران و روس، این منطقه بخشی از ایران بود. بر اساس عهدنامه گلستان در سال ۱۱۹۲ هجری خورشیدی (۱۸۱۲ میلادی/۱۲۲۸ قمری) ، گرجستان از ایران جدا شد و به روسیه ملحق گردید

و تا پایان فروپاشی شوروی در سال 1991 گرجستان جزء شوروی بود. و بعد از آن به استقلال رسید. در این مدت همواره گرجی ها در فکر این بوده اند که زیر چتر روسیه بمانند یا به اتحادیه اروپا بپیوندند. اگر چه دلایل تمایل گرجی ها به وابستگی در دوره جدید با گذشته متفاوت است اما به نظر می رسد به لحاظ فرهنگی و فکری جای تأمل و بررسی دارد.

 

آقای دکتر به نظر شما این گرایش های وابستگی و فرار از استقلال نشانه چیست ؟

 

دكترمهاجرنیا: ببینید هویت یک ملت مقوله ای فرهنگی و تاریخی است. که البته شرایط سیاسی ، امنیتی و اقتصادی، همواره در سرنوشت آنها مؤثر است. ببینید اینکه در دوره شواردنادزه گرجستان به سمت روسیه تمایل جدی دارد و در دوره ده ساله میخائیل ساکاشویلی گرایش به غرب دارد . بخشی به خاطر ترسی است که در یک دوره از غرب دارد و در دوره دیگر از روسیه دارد. بخشی بخاطر مشکلات اقتصادی است و بخشی به دلیل تهاجم سنگین فرهنگی است که از ناحیه اروپا به این کشور شده است . ببینید اینکه گرجستان اصرار دارد عضو ناتو شود بخاطر نیاز امنیتی و ترس از روسیه است . اینکه گرجستان فرهنگ خودش را دو دستی تقدیم اروپا کرده به همین دلیل امنیتی است . یک هفته قبل از سفر ما به تفلیس مراسم بزرگ هم جنس بازان را از سراسر اروپا مخصوصا اروپای شرقی در شهر بندری باتومی برگزار می کنند و به نقل از اطلاعاتی که بیان می شد تنها از اکراین 600 جوان هم جنس باز را به آنجا می آورند و فیلم آن را من دیدم. برای گرجستانی که هویت مذهبی دارد و در اسطوره های گرجی آمده است که این سرزمین بهترین زمین خداست. جای بسیار تأسف دارد که به خاطر مسائل امنیتی فرهنگ کهن و ریشه دارد گرجی به حراج گذاشته شده است. اما تراز اروپایی شدن این را می طلبد.

 

به نظر شما گرجستان به کجا می رود؟

 

دكترمهاجرنیا: ببینید شرایط و قرائن موجود نشان می دهد که گرجستان در حال تحول و توسعه است از وضعیت موجود فرار می کند و علاقمند است تا در چارچوب مدرنیزاسیون غربی به توسعه برسد . اینکه این مسیر به نفع آنها است یا به ضررشان بحث قابل طرحی است .گرجستان در شرف خانه تکانی و دور شدن از روس ها است اما اینکه آیا روس ها دست روی دست می گذارند تا در حیات خلوتشان، اروپا همسایه آنها شود، این هم قابل بحث است. گرجستان به لحاظ توسعه سیاسی ، اقتصادی ، صنعتی شتابان به سوی اروپا در حرکت است و با یک ساعت حضور در خیابان ها و دیدن رفتار شهروندان این کشور می توان فهمید .اما برخی از بافت های فرهنگی و تاریخی مانع این کار هستند. شما 23 هزار کلیسا و صدها مسجد و مرکز دینی برای حدود 4میلیون و 600 هزار نفر در این کشور دارید . در روزهای یکشنبه حضور در کلیساها و معابد مذهبی فوق العاده است . جالب است بدانید در مسیر یکی از کلیساهای تفلیس که در بالای کوه و تپه قرار دارد. من خودم دیدم که مسیحیان به درختان دخیل می بستند . همان چیزی که بسیار خرافی است و گاهی در قدمگاههای امام زادگان ما هم دیده می شود و ما مردود می دانیم آنها به این کار اعتقاد جدی دارند. ببینید ده درصد جمعیت مسلمان هم امروزه در تکاپوی هویت دینی خود می گردند. پیوند شیعیان با ایران و اهل سنت با ترکیه هم به صورت جدی دیده می شود. خوب این رفتارهای مذهبی و باورهای عمیق به اعتقادات مانع بزرگی بر سر راه پیوستن به اروپا است.

به نظر می رسد گرجستان در شرایط موجود دچار بحران هویت جدی است و طرفداران روسیه و اروپا هر کدام به دنبال سوق دادن این کشور به دامن قدرت های خارجی هستند. در شرایط موجود گرجستان در تنگنای انتخاب قرار دارد و جهت گیری های مسئولانشان این را نشان می دهد .

 

آقای دکتر وضعیت اسلام و مسلمانان در گرجستان چگونه است . چند درصد مسلمان در این کشور وجود دارد و در کدام شهرها هستند؟

 

دكترمهاجرنیا: ورود اسلام به گرجستان به دورة حکومت خلیفه سوم بازمی‌گردد که مسلمانان با ورود به قفقاز، توانستند شرق گرجستان را فتح کنند و در تفلیس مستقر شوند. این منطقه بخشی از ایران اسلامی بود؛ اما پس از شکست دولت قاجار در جنگهای روسیه با ایران، تمامی قفقاز، از جمله اران و شروان (جمهوری آذربایجان)، ارمنستان و گرجستان از کشور جدا شدند و درسال 1917 با پیروزی کمونیست ها در روسیه این کشور تحت سلطه سوسیالیسم قرار گرفت اما بعد از هفتاد سال که سوسیالیسم شکست خورد اسلام هنوز هویت بخش 10% جمعیت این کشور است. جمعیت مسلمانان را عمدتاً آذر‌یها تشکیل می‌دهند که در حدود نیمی از آنها، یعنی۱۰درصد جمعیت گرجستان (تقریباً پانصدهزار نفر) پیرو مذهب اهل بیت عصمت و طهارت و شیعه اثنی عشری هستند.و 10 درصد هم مسلمانان سنی با مذهب حنفی می باشند. شیعیان اغلب در سه شهر تفلیس، مارنئولی و قاردابانی زندگی می کنند و بیشتر نژاد آذری دارند. حدود 140 مسجد و حسینیه دارند. هم اکنون دارای دو مدرسه علمیه در شهر تفلیس و یک مدرسه در شهر مارنئولی با بیش از ۱۰۰طلبه و روحانی شیعه ، وجود دارد و حدود ۲۰ طلبه نیز در شهر قم مشغول تحصیل هستند.

 

آقای مهاجرنیا با توجه به تحلیلی که ارائه فرمودید رابطه ایران و گرجستان را چگونه ارزیابی می کنید ؟

دكترمهاجرنیا: گرجستان با ایران مشترکات فرهنگی، زبانی ، تاریخی بسیاری دارد. جالب است بدانیم که حدود 3000 واژه مشترک میان زبان فارسی و گرجی وجود دارد که خیلی ازآن واژگانی است که در محاوره روزمره است مانند : چنگال ، شلوار ، پنجره ، جریمه ، پاسخ ، ساعت ، حوض ، اتاق ، طوطی و غیره

این کشور مدتها جزئی از ایران بوده است. در دوره صفویه، مادر بیشتر شاهان، گرجی بودند و گرجی‌ها در بسیاری از مناصب کشوری و لشکری حضور داشتند. تا زمان جدایی گرجستان از ایران در ماجرای پیمان‌نامه گلستان، در سال ۱۱۹۲ هجری خورشیدی ، گرجستان یک استان ایران محسوب می شد. در بخشی از استان اصفهان زبان گرجی هنوز باقی است و فامیلی برخی از افراد در کشور گرجی است . در شهر تفلیس آثار هنری و معماری ایرانی زیاد دیده می شود . حمام آب گرم شاه عباس یکی از جاهای دیدنی ای است که توریست های خارجی حتماً آنجا را می بینند. مردم گرجستان با تاریخ صفویان و قاجاریان در ایران آشنایی کامل دارند و مثبت و منفی نسبت به آنها موضع دارند .مسلمانان از دوره فتحعلیشاه که در جریان جنگهای ایران و روس ، آنها را از سرزمین اصلی خود جدا کرده و به عنوان یک اقلیت در گرجستان واقع شده اند شدیداً انتقاد دارند. بنابراین دو کشور مشترکات زیادی دارند.

اما در خصوص رابطه سیاسی فیمابین دو کشور ، در حال حاضر رابطه دو کشور در سطح مناسبی است و حتی بهتر از بقیه همسایگان است بهتر از آذربایجان است که بیش از 80درصدش شیعه هستند. برای سفر به گرجستان نیاز به ویزا نیست ولی آذربایجان با ویزا هم سفر مشکل دارد. عوامل زیادی ایران و گرجستان را به هم پیوند می زند :

1- پیشینه تاریخی و فرهنگی

2- روابط تجاری و اقتصادی

3- مناسبات منطقه ای

4- منافع سیاسی همسو

5- دغدغه های مشترک

6- فشارهای خارجی مشابه

ببینید، موقعیت سیاسی دو کشور در جهان سوم ،همسایگی با روس ها ، فشارهای همه جانبه ای که قدرت های خارجی در هر دو کشور دارند برای هر دو کشور مناسبات پیچیده و دغدغه های مشترکی را بوجود آورده است. از جمله شرایط خوبی که در گرجستان وجود دارد عدم فشار خارجی برایعدم ارتباط با ایران است . شما در آذربایجان ، فشار امریکا و اسرائیل بر دولت این کشور را برای قطع ارتباط با ایران را دارید ولی در گرجستان کمتر این فشارها را داریم و همین فرصتی است برای اینکه ایران از موقعیت سیاسی و ترانزیتی گرجستان بهره برداری کند. می دانید انرژی گرجستان از جمله گاز این کشور از روسیه تأمین می شود و آنها همیشه می ترسند که روسها این مسئله را بهانه فشار بر کشورشان قرار دهند لذا علاقمندند یک جایگزینی پیدا کنند و بهتر از این برای آنها نیست . فراموش نکردیم در سال 1385، هنگام بروز بحران در روابط گرجستان با روسیه و در سردترین زمان سال در 22 ژانویه سال 2006 زمانی که به طور مشکوک خط لوله انتقال گاز روسیه به گرجستان منفجر شد و صدور گاز به این كشور برای مدتی قطع شد ایران با صدور گاز به گرجستان مردم این كشور را از سرما نجات داد و آثار مثبتی بر روابط دو کشور داشت.

 

جناب استاد من به خصوص در مورد روابط سیاسی ایران و گرجستان می خواهم سؤال کنم که چه عوامل و عناصری در نزدیکی دو کشور به هم مؤثر هستند ؟شما برای مسئولان سیاست خارجی کشورمان چه توصیه ای دارید ؟

 

دكترمهاجرنیا: ببینید جمهوری اسلامی در روابط خارجی و ارتباط با کشورها یک سری ملاحظات داخلی ، منطقه ای و بین المللی را باید در نظر داشته باشد. نگاه راهبردی در سیاست خارجی به این معنا است که شما فرصت ها ، تهدیدها و چالش های خودت را در نظر بگیر و سپس فرصت ها ، تهدیدها و چالش های کشوری که در صدد تعامل با آن هستی را هم در نظر بگیر بعد با لحاظ چشم انداز های بلند مدت و اهداف ، بر اساس منافع ملی با محاسبه مزیت های نسبی طرفین باید اقدام به همکاری با کشور دیگر کرد. خوب با فرض اینکه فرصت ها ، تهدیدها و چالش های ما روشن باشد شما ببینید فرصت ها ، تهدیدها و چالش های گرجستان چیست ؟

گرجستان در طول 70 سال تحت اشغال شوروي بوده است.بعد از استقلال در 1991 با اقدامات بي ثبات کننده سياسي و اقتصادي روسيه مواجه شد. جنبش هاي جدايي طلبانه در گرجستان كه از سوي روسيه حمايت مي شد، به درگيري هاي مسلحانه تبديل شد.حمله اوت 2008 حاكميت و تماميت ارضي گرجستان را نقض کرد. مناطق اشغالي آبخازيا و تسخينوالي (اوستیای جنوبی )را بعنوان كشور هاي مستقل به رسميت شناخت و نيرو ها و پايگا هاي نظامي خود را در آنجا مستقر نمود. روسيه درصدد است مانع توسعه گرجستان و همگرايي اين كشور با نهاد هاي یوروآتلانتيك شود. روسيه مي خواهد گرجستان را درحوزه نفوذ خود نگاه دارد. لذا استقرار نيرو هاي نظامي روسيه در مناطق اشغالي گرجستان و افزايش توان نظامي و تسليحات پايگاه هاي خود زمينه سازی حمله مجدد به گرجستان است.بنابراین یکی از تهديد ها و چالش هاي جدی گرجستان مشکلاتی است که با روسیه دارد. اقدامات تروريستي درمناطق اشغالی این کشور،تهدید جدی است. واقعیت آن است که فضاي امنيتي گرجستان دستخوش تغيير شده است. روسیه اهداف سياسي بلند مدتی در گرجستان دارد. و نشان داده که هنوز حاضر نيست حاكميت ملي گرجستان، انتخابات دمكراتيك اين كشور و سياست داخلي و خارجي آن را به رسمیت بشناسد. در واقع حمله نظامي روسيه امنيت کل منطقه قفقاز را به خطر انداخته است .

علاوه بر روسیه ، ادامه مناقشات منطقه قفقاز ، بحران قره باغ و درگیری ارمنستان و آذربایجان تاثير منفي بر امنيت گرجستان مي گذارد.

مسئله همگرايي با پيمان آتلانتيك شمالي و اتحاديه اروپا ؛عضويت در ناتو، همکاری با اتحاديه اروپا، با سازمان امنيت و همكاري اروپا ،با شوراي اروپا و همگرايي با نهاد هاي حوزه یورو آتلانتيك، اینها مسائل جدی فراروی گرجستان است. خود گرجی ها معتقدند؛ توسعه روند همگرايي با اروپا براي امنيت کشورشان حائز اهميت است. گرجستان به خاطر قرار گرفتن در حوزه درياي سياه و در ناحيه جنوب شرقي اروپا، بخش جغرافيايي، فرهنگي و سياسي اروپا محسوب مي شود، بدليل تحولات تاريخي از مسير توسعه طبيعي خود جدا شده بود. اكنون انتخاب گرجی ها، همگرايي با اتحاديه اروپا و پيمان آتلانتيك شمالي است تا امنيت و توسعه اين كشور تامين شود. به همین دلیل ، توسعه ناتو و اتحاديه اروپا به سوي شرق براي گرجستان بسیار اساسی است.تحولات اروپا، حوزه درياي سياه و منطقه قفقاز تاثير مستقيمي بر امنيت گرجستان مي گذارد.

مسئله مهم دیگر چگونگی روابط این کشور با آمريكا، اكراين،تركيه ، ایران اینها همه برای گرجستان مهم است و مسائل مدنی و داخلی آنها به عنوان یک کشور تازه استقلال یافته هنوز سامان مند نشده است. تامين هويت ملي و فرهنگي و همگرايي مدني آنجا دچار بحران شده است و نیازمند التیام جدی است.

مشکل بعدی برای گرجستان چالش انرژي است بویژه که تأمین کننده اصلی انرژی برای گرجستان قابل اعتماد نیست. به همین دلیل برای این کشورتنوع در منابع انرژي و خطوط انتقال آن يكي از اولويت های است.و بهره برداري حد اكثری از منابع داخلي، مدرنيزه كردن سيستم انرژي كشور و همگرايي آن با زير ساخت هاي منطقه اي حائز اهميت است. در این راستا تأثیرافزايش پتانسيل انرژي برامنيت كشور ، رفاه مردم و توسعه اقتصادي بسیار جدی است .

موقعیت ژئوپلتیکی و ترانزيتي گرجستان ظرفیت بالایی برای حضور فعال در پروژه هاي بين المللي انرژي، حمل و نقل و ارتباطات برای این کشور بوجود آورده است.

مسئله دیگر گرجستان در ارتباط با گرجی تبارهایی است که در کشورهای همسایه از جمله در روسیه، آذربایجان، ارمنستان، ایران و ترکیه هستند. برای گرجستان که جمعیت کمی دارد هم بازگشت آنها به کشور مادری مهم است و هم حفظ تبار و هويت فرهنگي و زبانی و اولويت دارد . جالب است در همین سفر یکی از مسئولان ایرانی در گرجستان برای ما نقل می کرد که در یک موضوعی یکی از مسئولان نهادهای گرجستانی در مورد گرجی های مقیم ایران صحبت می کرده است که آن آقای ایرانی فرمودند من به آنها گفتم اینها از کی در ایران مقیم شده اند و در اطراف اصفهان هستند؟ آن مسئول گفته است از 400 سال پیش در دوره شاه عباس صفوی ،این آقای ایرانی پرسیده شما کی از ایران جدا شدید خودش گفته در اواسط قاجاریه در جریان عهدنامه گلستان که در جوابش خیلی خوب فرموده اند در چهارصد سال پیش که آن گرجی زبانان به اصفهان رفته اند آنها ایرانی بوده اند، نه گرجی چون گرجستان یک استانی از ایران بوده مثل آنکه جمعی از مردم تهران به شیراز بروند. پس آنها تبارشان ایرانی است و زبانشان گرجی است . به هر حال موضوع بهبودي وضعيت جمعيتي براي توسعه كشور اهميت زيادي دارد. هم ميزان زاد و ولد و هم بازگشت مهاجران گرجي به وطن در مقايسه با سال هاي گذشته یکی از دغدغه های گرجی ها است.

همه این موضوعاتی که عرض کردم این ها برای گرجستان فرصت و تهدید هستند و ما با ملاحظه و برنامه ریزی روی این مسائل کلیدی است که می توانیم برای خودمان در گرجستان فرصت تولید کنیم . گرجستان در آینده می تواند سرپل انتقال انرژی ما به اروپا باشد . گرچستان با روسیه و گرجستان با اروپا و گرجستان مستقل هر کدام باید در سیاستگذاری های ما دیده شود اینها است که روابط ایران با آن کشور را استراتژیک می کند و الا روابط عادی مبادله دیپلماتیک و برداشتن ویزا امر عادی بین کشور هاست و به قول سفیر ما در گرجستان این سفرهای بدون ویزا فقط باعث شده نام ایران در گرجستان بدنام شود یک عده ای قاچاقچی مواد مخدر و بعضاً بی هدف آنجا می روند و در تراز ایران اسلامی نیست که دو نفر لاابالی در خیابان های تفلیس شراب بخورند و مست شوند و لخت در خیابان بگردند تا پلیس آنها را دستگیر کند.

پايان قسمت اول گفتگو

منبع: دبیرخانه انجمن های علمی حوزه