مناسبت­ها
جستجو
اعضا

خبر

بررسی جایگاه خطابات مقاصدی در فقه شیعه

بررسی جایگاه خطابات مقاصدی در فقه شیعه

جایگاه خطابات مقاصدی در فقه شیعه با ارائه ابوالحسن حسنی مورد نقد و بررسی قرار گرفت و سه دیدگاه فقهای شیعه در این زمینه بیان شد.

نشست علمی بررسی جایگاه خطابات مقاصدی در فقه سیاسی شیعه با ارائه جناب آقای ابوالحسن حسنی از سوی انجمن علمی مطالعات سیاسی حوزه علمیه (گروه فقه سیاسی) در ساختمان انجمن های علمی حوزه علمیه واقع در بلوار جمهوری اسلامی برگزار شد. عضو گروه فقه سیاسی انجمن علمی مطالعات سیاسی حوزه علمیه با بیان این که خطابات شرعی به دو قسم خطابات مقاصدی و حکمی تقسیم می شوند، اظهارداشت: خطابات مقاصدی، بیان کننده حکم و قانون معینی نیستند بلکه مقاصد کلی شریعت یا حکمت حکمی را بیان می کنند؛ خطابات حکمی نیز بیان کننده قانون معینی است که از سوی شارع بیان شده است.

وی ادامه داد: در علمیات استنباط فقهی و نگرش به مقاصد سه دیدگاه در میان فقهای شیعه دیده می شود؛ نخستین دیدگاه نص بسند است که خطابات مقاصدی را در جریان استنباط فقهی، کنار می گذارد، دومین دیدگاه «نص­بسند با نظارت بر مقاصد» است که مختار جناب استاد علیدوست است؛ سومین دیدگاه نیز نص محور با گرایش بر مقاصد است.

آقای حسنی هدف این نشست را دفاع از دیدگاه سوم دانست و خاطرنشان کرد: این دیدگاه در میان فقهای شیعه دارای طرفدار کمی است که از میان آنها می توان به ابن ادریس، ابن جنید، مقدس اردبیلی، کاشف الغطاء، و مرحوم نراقی اشاره کرد در حالی که دیدگاه نص­بسند جریان عام فقه شیعه است.

وی در زمینه مفهوم مقصد بیان داشت: مراد از مقصد، غایت نهایی حیات انسان، همچنین غایت اخروی نیست بلکه مراد امری در حیات این­جهانی انسان است که تلازم واقعی با غایت نهایی دارد، به عنوان مثال تقوا یا عبودیت تلازم واقعی با غایت نهایی دارد، بنابراین مقصد تقوا و عبودیت را می­توان طرح کرد.

عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تصریح کرد: بهترین دفاع در زمینه وارد شدن خطابات مقاصدی در علمیات استنباط این است که هر مکتبی بعد از ترسیم مقاصد، نظام مقررات خود را توجیه می­کند طبیعت انسان نیز با توجه به مقاصدی که برای او عرضه شده است قانون را معنادار و در صورت نبود چنین مقاصدی قوانین را پوچ می بیند.

وی خاطرنشان کرد: تفسیر به دنبال بیرون کشیدن معنای پنهان است به عنوان مثال اگر گفته می شود اقم الصلاه لذکری، اقم الصلاه تفسیر لذکری نیست بلکه مفهوم ذکر، مشخص است و خداوند صورت های تعینات ذکر، که یکی از آنها نماز است را بیان می کند. وی ادامه داد: بنا بر آنچه گفته شد فقیه به غیر از مراجعه به نصوص راهی ندارد و خروج از محوریت نصوص، انحراف در فقاهت است؛ در مقابل نیز راهی غیر از رجوع به خطابات مقاصدی وجود ندارد زیرا خطابات حکمی را باید به عنوان تعینات مقاصد به شمار آورد.

عضو انجمن علمی مطالعات سیاسی حوزه علمیه با اشاره به تفاوت دیدگاه نخست با دیدگاه دوم و سوم بیان داشت: دیدگاه سوم می تواند حقوق بشر جهانی را بیان کند و با ابزار فقاهتی آن را به ملل دیگر معرفی کند اما دیدگاه اول و دوم شاید توان چنین کاری را نداشته باشد، زیرا ابزار او فقط نص است و ابزارهای دیگری را نمی تواند قبول کند.